دربارهٔ پریسا

پریسا ــ زادهٔ ۱۶ مارس ۱۹۵۰ در تنکابن، شهری در شمال ایران و کرانهٔ دریای خزر، با نام فاطمه واعظی ــ از برجسته‌ترین خوانندگان زن در تاریخ موسیقی سنتی ایرانی است. او از استادان مسلم آواز، هنر دیرینهٔ بداهه‌خوانی در موسیقی ایرانی، و یکی از معتبرترین راویان زندهٔ ردیف است؛ گنجینه‌ای ملودیک که شالودهٔ موسیقی سنتی ایران را می‌سازد. آموزش هنری او در تهران، نزد محمود کریمی در هنرستان موسیقی ملی، آغاز شد. کریمی استعداد ذاتی او را از همان آغاز شناخت و دیری نگذشت که وی را امیدبخش‌ترین شاگرد خود خواند؛ سپس ردیف کامل آوازی را به شیوهٔ سنتی استادـشاگردی به او آموخت. پریسا در همان سال‌ها، نزد عبدالله دوامی در مرکز حفظ و اشاعهٔ موسیقی ایران، رپرتوار آوازی سنتی و مردمی را نیز فراگرفت. بخشی از این آموزش‌ها به آمادگی برای کنسرت‌های او در جشن هنر شیراز اختصاص داشت.

حدود دو سال پس از آغاز شاگردی نزد کریمی، از پریسا برای همکاری با رادیو تلویزیون ملی ایران دعوت شد. پس از آن، چندین سال با وزارت فرهنگ و هنر همکاری کرد و در تلویزیون ملی، کنسرت‌های تالار رودکی، شهرهای گوناگون ایران و سفرهای فرهنگی خارج از کشور، از جمله افغانستان، به آوازخوانی پرداخت. بخش عمدهٔ این فعالیت‌ها با ارکستر سازهای ملی فرامرز پایور و در کنار هوشنگ ظریف (تار)، محمد اسماعیلی (تنبک) و پروین صالح (قیچک) شکل گرفت. در سال ۱۹۷۵، به دعوت داریوش صفوت، بنیان‌گذار مرکز، رسماً به آن پیوست. پیش‌تر، در سال ۱۹۷۳، طی توری مهم در شهرهای گوناگون فرانسه چهل کنسرت برگزار کرده و موسیقی سنتی ایرانی را به شنوندگان اروپایی شناسانده بود. در مرکز، آثاری متعدد برای CBS ایران ضبط کرد؛ نوارهایی پرفروش، از جمله دستگاه ماهور، آواز بیات ترک و بیات اصفهان (آب حیات). در جشن هنر شیراز نیز در حافظیه و در کنار محمدرضا شجریان، حسین علیزاده، داریوش طلایی و پرویز مشکاتیان به صحنه رفت. سومین حضور او در این جشنواره، در سال ۱۹۷۶، دو شب را در بر می‌گرفت: شور با طلایی و نوا با گروه علیزاده. تصنیف الا ای پیر فرزانه نیز در همین برنامه اجرا شد و CBS بعدها ضبط زندهٔ آن را منتشر کرد.

پریسا با اجرای آواز بیات ترک در برنامهٔ «شما و تلویزیون» ژاله کاظمی حضور یافت. در مه ۱۹۷۸ نیز تصویر او با عنوان بهترین خوانندهٔ برگزیدهٔ تلویزیون در موسیقی اصیل ایرانی بر جلد زن روز نقش بست. همان سال برای شرکت در جشنوارهٔ هنرهای نمایشی سنتی آسیا در ژاپن دعوت شد؛ این برنامه در مجموعهٔ Musical Voices of Asia وابسته به Japan Foundation ثبت و مستند شده است. پس از انقلاب ۱۹۷۹، اجرای عمومی زنان ممنوع شد. پریسا در ایران ماند و خود را وقف خانواده و آموزش کرد. در سال ۱۹۸۰، مرکز از او خواست به زنان آواز بیاموزد. او پذیرفت و سال‌ها در آنجا تدریس کرد؛ در همان حال، خانهٔ خود را نیز به مدرسه‌ای بدل ساخت تا در روزگاری که تقریباً راه دیگری نبود، زنان بتوانند ردیف بیاموزند.

پریسا در سال ۱۹۹۵، پس از پانزده سال دوری از صحنه، با باز آمدم بازگشت و در سراسر اروپا با استقبالی چشمگیر روبه‌رو شد. در دهه‌های بعد، در تالار کارنگی (Carnegie Hall)، باربیکن لندن (Barbican)، تالار کویین الیزابت (Queen Elizabeth Hall)، تئاتر دو لا ویل پاریس (Théâtre de la Ville)، جشنوارهٔ مردمی اسمیتسونین (Smithsonian Folklife Festival) و بسیاری از رویدادها و جشنواره‌های جهان به صحنه رفت. آلبوم شوریده (۲۰۰۳) با گروه دستان، جایزهٔ Grand Prix du Disque را از Académie Charles-Cros و جایزهٔ Choc را از Le Monde de la Musique دریافت کرد. او طی سال‌ها با بسیاری از موسیقی‌دانان و گروه‌های برجستهٔ ایرانی، از جمله گروه دستان و حسین عمومی، همکاری کرده است. در سال ۲۰۱۸، جایزهٔ بیتا برای هنرهای ایرانی در دانشگاه استنفورد به او اهدا شد؛ بزرگداشتی برای یک عمر کوشش برای حفظ برترین دستاوردهای موسیقی سنتی ایرانی و ارتقای جایگاه زنان در این سنت. پریسا در دانشگاه کالیفرنیا سن‌دیگو (UC San Diego) و دانشگاه UCLA تدریس کرده و به‌عنوان استاد میهمان حضور یافته است. او همچنان به اجرا و آموزش ادامه می‌دهد و الهام‌بخش هنرجویانی در سراسر جهان است. موسیقی برای او همواره هنری قدسی و راهی برای فرارفتن از روزمرگی بوده است؛ نگرشی که در مرکز، با تأکید صفوت بر وجوه جسمانی و معنوی ممارست، و بیش از همه با تعالیم معنوی استاد الهی، قوام یافت.

تصاویر آرشیوی از ویکی‌انبار (Wikimedia Commons)؛ در مالکیت عمومی، از سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی ایران. عکس معاصر از ساغر برکت، با مجوز CC BY-SA 4.0. تصویر اجرا با اجازهٔ بنیاد فرهنگ (Farhang Foundation) و از همان مجموعهٔ تصویر اصلی صفحهٔ نخست.